---

Prehabilitacja – kluczowe przygotowanie pacjenta przed operacją

Prehabilitacja to podstawowy element nowoczesnego przygotowania pacjenta do leczenia operacyjnego. Jej celem jest poprawa stanu zdrowia przed zabiegiem oraz zwiększenie bezpieczeństwa leczenia chirurgicznego. W przypadku pacjentów z otyłością, u których planowana jest operacja bariatryczna, prehabilitacja stanowi integralną część całego procesu terapeutycznego.

Proces prehabilitacji rozpoczyna się już na etapie kwalifikacji do zabiegu i prowadzony jest z udziałem pacjenta oraz zespołu wielodyscyplinarnego.

Czym jest prehabilitacja?

Prehabilitacja to kompleksowe, zaplanowane postępowanie mające na celu poprawę kondycji fizycznej, metabolicznej i psychicznej pacjenta przed operacją. Jej główne założenia obejmują:

• zmniejszenie ryzyka powikłań okołooperacyjnych
• zwiększenie rezerwy fizjologicznej organizmu
• poprawę tolerancji stresu operacyjnego
• skrócenie czasu rekonwalescencji
• szybszy i pełniejszy powrót do sprawności po zabiegu

Znaczenie prehabilitacji w leczeniu operacyjnym

Mimo postępu w chirurgii i anestezjologii, część pacjentów nie odzyskuje pełnej sprawności po operacji. Badania pokazują, że prehabilitacja istotnie wpływa na wyniki leczenia, zwłaszcza gdy uwzględnia czynniki zależne od pacjenta, takie jak:

• poziom sprawności fizycznej
• stan odżywienia
• motywacja do leczenia
• kontrola chorób współistniejących
• eliminacja aktywnych nałogów

Planowanie prehabilitacji

Prehabilitacja powinna być indywidualnie dostosowana do stanu klinicznego pacjenta, bez sztywnego trzymania się określonych ram czasowych. U części pacjentów konieczne jest jej wydłużenie, np. w celu:

• poprawy wydolności fizycznej
• redukcji masy ciała
• wyrównania chorób metabolicznych

W chirurgii bariatrycznej prehabilitacja bardzo często trwa kilka miesięcy i ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa zabiegu.

Poziomy prehabilitacji

Klasyczna prehabilitacja

Klasyczna prehabilitacja obejmuje cztery podstawowe obszary:

• przygotowanie żywieniowe
• przygotowanie fizjoterapeutyczne
• wsparcie psychologiczne
• eliminację nałogów

Prehabilitacja indywidualizowana

Prehabilitacja indywidualizowana dotyczy pacjentów wymagających szczególnego podejścia, zależnego od rodzaju planowanego zabiegu oraz aktualnego stanu zdrowia. Dane naukowe potwierdzają, że odpowiednio zaplanowana prehabilitacja:

• poprawia stan pacjenta przed operacją
• korzystnie wpływa na wczesne wyniki leczenia
• znacząco poprawia jakość życia po zabiegu

Rola żywienia w prehabilitacji

Żywienie stanowi jeden z najważniejszych elementów prehabilitacji. Zgodnie z zaleceniami ESPEN, porada dietetyczna przed operacją bariatryczną jest standardem postępowania.

U pacjentów z otyłością często występuje niedożywienie jakościowe, mimo nadmiernej masy ciała. Odpowiednio zaplanowane żywienie w prehabilitacji:

• wspiera funkcjonowanie układu odpornościowego
• chroni masę mięśniową
• przygotowuje organizm do procesu gojenia

W wybranych przypadkach stosuje się żywienie immunomodulujące, zawierające aminokwasy oraz kwasy tłuszczowe omega-3.

Prehabilitacja a wczesne żywienie pooperacyjne

Elementem strategii okołooperacyjnej jest również wczesne żywienie po zabiegu. Jeśli stan pacjenta na to pozwala, zaleca się rozpoczęcie żywienia doustnego w ciągu 24 godzin od operacji.

Wczesne włączenie żywienia:

• jest bezpieczne
• zmniejsza ryzyko powikłań pooperacyjnych
• wspiera proces gojenia

Początkowo stosuje się klarowne płyny i ONS ( doustne suplementy pokarmowe stanowiące żywność specjalnego przeznaczenia medycznego) , podawane powoli i w małych objętościach. Dalsze etapy żywienia powinny być zawsze indywidualnie dostosowane do tolerancji przewodu pokarmowego.

Wsparcie psychologiczne w prehabilitacji

Prehabilitacja obejmuje również ocenę stanu psychicznego pacjenta. Pacjenci kwalifikowani do leczenia operacyjnego, w tym do operacji bariatrycznej, należą do grupy podwyższonego ryzyka zaburzeń lękowych i depresyjnych.

Dostęp do wsparcia psychologa:

• zwiększa skuteczność leczenia
• poprawia współpracę pacjenta z zespołem terapeutycznym
• przygotowuje do zmian stylu życia po operacji

Eliminacja nałogów jako element prehabilitacji

Istotnym elementem prehabilitacji jest ograniczenie lub całkowita rezygnacja z palenia tytoniu oraz spożywania alkoholu. Nałogi te negatywnie wpływają na przebieg leczenia chirurgicznego oraz proces gojenia ran.

Dlaczego prehabilitacja ma kluczowe znaczenie?

Prawidłowo przeprowadzona prehabilitacja przekłada się na:

• mniejsze ryzyko powikłań
• lepsze gojenie ran
• krótszy czas hospitalizacji
• szybszą rekonwalescencję
• lepsze efekty leczenia

Podsumowanie

Prehabilitacja to nie dodatek, lecz fundamentalny element nowoczesnego leczenia operacyjnego. Odpowiednio zaplanowana prehabilitacja oraz właściwe postępowanie okołooperacyjne stanowią podstawę bezpiecznego przebiegu leczenia i trwałych efektów terapeutycznych, szczególnie u pacjentów kwalifikowanych do operacji bariatrycznej.

Bibliografia
Banasiewicz T, Kobiela J, Cwaliński J et al. Rekomendacje w zakresie stosowania prehabilitacji, czyli kompleksowego przygotowania pacjenta do zabiegu operacyjnego. Pol Przegl Chir. (2023);95(4):61-91. https://doi.org/10.5604/01.3001.0053.8854. Małczak P, Pisarska M, Piotr M, Wysocki M, Budzyński A, Pędziwiatr M. Enhanced Recovery after Bariatric Surgery: Systematic Review and Meta-Analysis. Obes Surg. 2017 Jan;27(1):226-235. doi: 10.1007/s11695-016-2438-z. PMID: 27817086; PMCID: PMC5187372.
Kłęk S, Rymarowicz J, Sobocki J et al. Wytyczne nowoczesnej opieki okołooperacyjnej dla zabiegów planowych: konsensus panelu ekspertów. Pol Przegl Chir. (2023);95(5):1-13. https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.2732.
Martínez-Ortega A J, Piñar-Gutiérrez A, Serrano-Aguay P, González-Navarro I, Remón-Ruíz P J, Pereira-Cunill J L, García-Luna P P: Perioperative Nutritional Support: A Review of Current Literature. Nutrients, 2022, 12;14(8):1601. 
https://www.mp.pl/eras/wytyczne/224996,podstawowe-zasady-protokolu-opieki-okolooperacyjnej-eras

Przejdź do AKTUALNOŚCI i zainspiruj się już dziś!

Dołącz do naszej społeczności i bądź na bieżąco! FACEBOOK

foto AI